Depresja to nie „słabszy moment” — co każdy HR powinien wiedzieć

Kiedy mówimy o depresji, wypaleniu albo przewlekłym stresie, zazwyczaj zaczynamy od psychiki. Od emocji. Od tego, że ktoś „nie daje rady”, „stracił motywację” albo „wycofał się z zespołu”.

I to jest ważne — jednak to tylko część obrazu.

Podczas trzeciego spotkania Akademii Pierwszej Pomocy Psychologicznej dla HR Mindgram rozmawiał z Piotrem Leszczyńskim, lekarzem medycyny stylu życia, który na co dzień zajmuje się profilaktyką chorób i działaniami prozdrowotnymi w organizacjach. Efektem jest zestaw wiedzy, który zmienia sposób patrzenia na zdrowie psychiczne w miejscu pracy.

„Weź się w garść” — dlaczego to nie działa?

Już na początku rozmowy padło porównanie, które warto zapamiętać.

Mówienie osobie z depresją „weź się w garść” jest trochę tak, jakby powiedzieć komuś ze złamaną nogą: „Stary, chodź, przygotujemy się do maratonu. Dasz radę.”

Brzmi absurdalnie? Właśnie tak jest — jednak w przypadku depresji, zaburzeń lękowych czy wypalenia nadal zbyt często myślimy, że wystarczy się zmobilizować, odpocząć przez weekend albo „przestać przesadzać”.

Tymczasem depresja nie jest fanaberią ani brakiem charakteru. Jest chorobą, która ma biologiczne, mierzalne podłoże.

Depresja dzieje się w ciele — nie obok niego

Piotr Leszczyński bardzo mocno podkreślił, że zaburzenia depresyjne, lękowe czy wypalenie nie są wyłącznie subiektywnym doświadczeniem emocjonalnym. Owszem, emocje są ogromnie ważne — ale za tym doświadczeniem stoją konkretne procesy biologiczne.

Kiedy organizm przez długi czas pracuje w przeciążeniu, zaczynają pojawiać się mierzalne konsekwencje:

• przewlekły stres wpływa na układ hormonalny,
• zaburzenia snu zaburzają regenerację mózgu,
• insulinooporność i choroba otyłościowa mogą nasilać stan zapalny,
• niedobory żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego i witaminy D pogarszają funkcjonowanie psychiczne,
• zaburzenia pracy tarczycy mogą dawać objawy łudząco podobne do depresji.

Dlatego też przy objawach przewlekłego zmęczenia, wypalenia, spadku nastroju czy wycofania warto zadać sobie nie tylko pytanie: „co się wydarzyło w pracy?”, ale również: „co dzieje się w organizmie?”.

Tarczyca — „królowa masek”

Jednym z ważniejszych tematów rozmowy była tarczyca. Piotr określił ją jako narząd bywający nazywany „królową masek”, ponieważ jej zaburzenia mogą dawać bardzo niespecyficzne objawy — trudne do jednoznacznego powiązania z tym narządem.

Niedoczynność tarczycy może objawiać się m.in.:

• brakiem energii i trudnością ze wstaniem z łóżka,
• uczuciem zimna,
• mgłą mózgową i problemami z koncentracją,
• wycofaniem społecznym,
• spadkiem nastroju i brakiem radości,
• poczuciem chronicznego zmęczenia i przeciążenia.

Brzmi znajomo? Wiele z tych objawów łatwo pomylić z depresją. Właśnie dlatego diagnostyka ma tak duże znaczenie — ponieważ czasem objawy psychiczne są powiązane z konkretnym zaburzeniem biologicznym, które można skutecznie leczyć.

Jakie badania warto zlecić przy wypaleniu i objawach depresyjnych?

Piotr zaznaczył, że nie istnieje jedno badanie, które powie: „to depresja”. Nie mamy jednego markera diagnostycznego. Jednak są badania, które mogą pomóc zobaczyć, czy organizm jest przeciążony, czy zmaga się ze stanem zapalnym albo zaburzeniami metabolicznymi.

W rozmowie pojawił się następujący pakiet profilaktyczny:

Morfologia krwi obwodowej To podstawowy obraz organizmu — Piotr określił ją wręcz „księgą”, z której można bardzo dużo wyczytać.

Hemoglobina glikowana Pokazuje, jak wyglądała gospodarka cukrowa w ostatnich ok. 3 miesiącach, co daje szerszy obraz niż jednorazowy pomiar glukozy.

Glukoza i insulina na czczo + wskaźnik HOMA-IR Pomagają ocenić ryzyko insulinooporności, która z kolei może wpływać na samopoczucie i ryzyko zaburzeń nastroju.

Lipidogram (pełny, z frakcjami) Samo badanie cholesterolu całkowitego daje tylko fragment obrazu — dlatego warto zlecić pełny lipidogram.

Ferrytyna Pokazuje zapasy żelaza w organizmie. Samo żelazo może być mylące, ponieważ odzwierciedla chwilowy stan, natomiast ferrytyna daje informację o „magazynie”.

Witamina B12, kwas foliowy i witamina D Niedobory tych składników mogą mieć znaczenie dla energii, nastroju i funkcjonowania układu nerwowego.

TSH, FT3 i FT4 Piotr szczególnie podkreślał, żeby nie ograniczać się do samego TSH. Tarczyca jest jak elektrownia organizmu, dlatego warto sprawdzić nie tylko sygnał sterujący, ale też wolne hormony tarczycy.

HS-CRP Może pomóc ocenić niski, przewlekły stan zapalny — szczególnie wtedy, gdy nie ma infekcji ani innej oczywistej przyczyny podwyższonego parametru.

Ważne: HR nie ma diagnozować pracowników. Jednak HR może projektować działania profilaktyczne, które ułatwią pracownikom wcześniejsze zauważenie problemu i skorzystanie z odpowiedniej pomocy.

Przewlekły stres to biologiczny alarm, który nie chce się wyłączyć

W rozmowie pojawił się istotny wątek dotyczący stanu zapalnego. Zapalenie samo w sobie nie jest złe — jest reakcją obronną organizmu. Problem zaczyna się wtedy, gdy organizm przez długi czas funkcjonuje w trybie zagrożenia.

Piotr porównał to do biologicznego alarmu.

Dawniej zagrożeniem był drapieżnik. Dziś takim „drapieżnikiem” potrafią być KPI-e, nadmiar bodźców, presja, brak snu, ciągłe maile i niekończące się spotkania. Co ważne, organizm nie zawsze odróżnia, czy uciekamy przed realnym zagrożeniem fizycznym, czy przed kolejnym deadline’em. Odpowiada pobudzeniem — a jeśli to pobudzenie trwa długo, układ nerwowy, hormonalny i odpornościowy zaczynają płacić za to cenę.

Wniosek dla organizacji jest więc jednoznaczny: warunki pracy nie są neutralne biologicznie.

Kortyzol — badać czy nie?

W sesji pytań i odpowiedzi pojawił się temat kortyzolu, czyli hormonu często kojarzonego ze stresem.

Piotr wyjaśnił, że temat jest bardziej skomplikowany, niż mogłoby się wydawać. Kortyzol zmienia się w ciągu dnia i zależy od pory pobrania, rytmu dobowego, momentu wstania z łóżka oraz wielu innych czynników. Dlatego pojedynczy, przypadkowy pomiar kortyzolu zwykle nie daje wiążącej informacji o przewlekłym stresie.

Krótka odpowiedź: jeśli ktoś pyta, czy raz w roku zbadać kortyzol „żeby sprawdzić, czy jestem zestresowany” — nie warto opierać się na takim jednym wyniku. Jeśli już go badać, to w uzasadnionym celu, najlepiej w kilku pomiarach i po konsultacji z lekarzem.

Dieta a zdrowie psychiczne — co naprawdę ma znaczenie?

Piotr podkreślał, że dieta ma ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego — jednak nie chodzi o modne, skrajne rozwiązania. Jako punkt odniesienia wskazał dietę opartą na zasadach diety śródziemnomorskiej i modelu EAT-Lancet, czyli żywienia z dużym udziałem produktów roślinnych.

Najprostsza zasada orientacyjna: połowa talerza powinna być oparta o warzywa — różnorodne, kolorowe, w towarzystwie produktów pełnoziarnistych, dobrego białka i zdrowych tłuszczów.

A co z dietą keto i owocowymi czwartkami?

Dieta ketogeniczna powstała jako narzędzie medyczne — m.in. w leczeniu lekoopornej padaczki — i powinna być stosowana pod ścisłą kontrolą specjalistów. Natomiast jako modna dieta „z internetu” nie jest uniwersalnym rozwiązaniem prozdrowotnym, szczególnie gdy jest źle prowadzona.

Z kolei firmowe owocowe czwartki to dobry gest, ale nie powinny zastępować całościowego podejścia do żywienia. Owoce są wartościowe, jednak nadmiar cukrów prostych — nawet z owoców — może być problemem. Warto promować przede wszystkim różnorodność i warzywa, a nie tylko kosz jabłek raz w tygodniu.

Biochemiczne BHP — co organizacja może zrobić od jutra?

Jednym z najmocniejszych fragmentów rozmowy była lista prostych działań, które mogą realnie wspierać zdrowie psychiczne i biologiczną regenerację pracowników. Co ważne, nie zawsze są to wielkie programy — często wystarczą małe zmiany, które robią dużą różnicę.

Ruch w ciągu dnia Nie trzeba od razu budować siłowni w biurze. Można zacząć od mniejszych szklanek na wodę (żeby częściej wstawać), biurek regulowanych czy zachęcania do krótkich przerw.

Spotkania po 45 minut zamiast 60 To drobiazg, który jednak daje przestrzeń na oddech, przełączenie uwagi i regenerację po wysiłku poznawczym.

Elastyczność czasu pracy Nie każdy człowiek działa najlepiej od 6 rano. Jeśli organizacja może dopasować ramy pracy do chronotypu pracowników, warto to rozważyć — nawet w formie wspólnego okna dostępności.

Granice po pracy Praca, która nigdy się nie kończy, utrzymuje organizm w stanie alertu. Mail o 22:00, telefon po godzinach, ciągła gotowość — to wszystko wpływa na układ nerwowy. Jeśli chcemy mieć pracowników zregenerowanych, nie możemy oczekiwać od nich gotowości non stop.

Sen i regeneracja Sen nie jest fanaberią — jest biologicznym warunkiem sprawnego działania mózgu. Bez regeneracji nie ma odporności psychicznej, koncentracji ani zdrowej reakcji na stres.

Chcesz wdrożyć te zasady systemowo w swojej organizacji?

Jeśli chcesz nie tylko wiedzieć, co robić, ale też mieć gotowe narzędzia i strukturę — sprawdź Kurs Wellbeing Ambasadora Mindgram. To bezpłatny program online dla HR i liderów, który w 15 dni daje praktyczną podstawę do budowania kultury zdrowia psychicznego w firmie.

„Oni już się uodpornili” — czy na pewno?

Bardzo ważny moment rozmowy dotyczył emocjonalnego wycofania.

Czasem słyszymy w organizacjach: „Moi ludzie są już tak uodpornieni, że nic ich nie rusza”. Brzmi to czasem jak powód do dumy — jednak, jak zauważył Piotr, to wcale nie musi być odporność.

To może być wypalenie.

Jeśli człowiek przestaje reagować, dystansuje się, staje się cyniczny lub „spłaszczony” emocjonalnie, niekoniecznie znaczy to, że świetnie sobie radzi. Może znaczyć, że jego organizm uruchomił wentyl bezpieczeństwa i odciął emocje, bo inaczej już się nie dało.

To ważny sygnał dla HR i managerów: nie tylko płacz, kryzys i otwarta prośba o pomoc są alarmujące. Niekiedy dużo bardziej niepokojąca jest cisza.

Najczęstsze pytania z webinaru

Czy depresja naprawdę jest chorobą biologiczną? Tak. Depresja nie jest wyłącznie „złym samopoczuciem” ani brakiem motywacji. Ma podłoże psychologiczne, społeczne i biologiczne — wpływa na układ nerwowy, hormonalny, odpornościowy i metaboliczny. Dlatego wymaga poważnego traktowania, tak jak każda inna choroba.

Czy insulinooporność może wpływać na zdrowie psychiczne? Tak — insulinooporność, zaburzenia gospodarki cukrowej i przewlekły stan zapalny mogą wpływać na samopoczucie, energię, koncentrację i ryzyko zaburzeń nastroju. Nie oznacza to, że każda osoba z insulinoopornością ma depresję, jednak te obszary mogą się wzajemnie wzmacniać.

Czy mindfulness i techniki oddechowe mogą przeciwdziałać depresji? Mogą wspierać profilaktykę i proces leczenia, ponieważ trening uważności pomaga obniżać napięcie i wspierać układ nerwowy. Nie powinny jednak być traktowane jako jedyne leczenie depresji, szczególnie przy nasilonych objawach.

Jak odróżnić osobę potrzebującą pomocy od tej, która „nadużywa empatii”? To trudne pytanie, które wymaga ostrożności. Łatwo kogoś skrzywdzić oceną — dlatego zamiast szukać „nadużywania”, warto uważnie obserwować sygnały: wycofanie, zmianę zachowania, cynizm, dystans do zespołu. Często są to znacznie ważniejsze sygnały niż głośne komunikowanie problemu.

Czy depresja u mężczyzn wygląda inaczej? Biologiczne mechanizmy są podobne, jednak sposób przeżywania i ujawniania depresji może być inny. U mężczyzn częściej widać ciche chorowanie, maskowanie objawów, drażliwość lub zachowania autodestrukcyjne. Wpływ mają również przekonania kulturowe — że „mężczyzna powinien sobie radzić”.

Co HR ma do depresji pracowników? Bardzo dużo. HR nie ma diagnozować ani leczyć — natomiast ma ogromny wpływ na kulturę organizacyjną, profilaktykę, dostęp do wsparcia, edukację, komunikację i przygotowanie managerów do rozpoznawania sygnałów kryzysu.

Jak wspierać pracownika wracającego po L4 związanym z depresją? Przede wszystkim przez rozmowę i przygotowanie środowiska pracy. Warto zidentyfikować czynniki, które mogły przyczynić się do kryzysu: przeciążenie, brak regeneracji, konflikty, brak wsparcia. Powrót pracownika to jednocześnie sygnał, że coś w systemie wymaga uwagi.

Podsumowanie: człowiek to nie maszyna do dowożenia projektów

Zdrowie psychiczne pracownika zależy od wielu połączonych ze sobą elementów: snu, żywienia, ruchu, relacji, obciążenia pracą, poziomu stresu, hormonów, metabolizmu, stanu zapalnego, niedoborów, kultury organizacyjnej i dostępu do pomocy.

Dlatego dobra profilaktyka w firmie nie polega na tym, że raz w roku zorganizujemy webinar o stresie i uznamy temat za zamknięty. Polega na tym, że organizacja naprawdę rozumie: człowiek jest organizmem, który potrzebuje regeneracji, bezpieczeństwa, sensu, relacji, ruchu, snu i przestrzeni na bycie człowiekiem.

Nie musimy czekać, aż ktoś całkowicie się rozsypie. Warto nauczyć się czytać sygnały wcześniej — badać, rozmawiać, zmieniać warunki pracy. Zamiast mówić „weź się w garść”, można zacząć pytać:

„Czego potrzebujesz i jak możemy Ci pomóc?”

Bo czasem jedno takie pytanie może być początkiem powrotu do zdrowia.

Artykuł powstał na podstawie rozmowy z Piotrem Leszczyńskim, lekarzem, specjalistą medycyny stylu życia, w ramach Akademii Pierwszej Pomocy Psychologicznej dla HR organizowanej przez Mindgram. Partnerem Akademii jest Longlife — firma specjalizująca się w programach zdrowotnych i profilaktycznych dla firm.

Dodatkowe wsparcie dla organizacji

Jeśli widzisz, że temat depresji, wypalenia lub przewlekłego stresu pojawia się w Twoim zespole — sama edukacja to dopiero pierwszy krok. Warto zadbać też o systemowe wsparcie dla liderów i pracowników, zanim dojdzie do głębokiego kryzysu.

Chcesz dowiedzieć się, jak Mindgram może wesprzeć Twój zespół? Umów bezpłatną rozmowę discovery call z naszym ekspertem. To dobre miejsce, żeby omówić potrzeby organizacji i znaleźć realne rozwiązania.

Umów bezpłatną rozmowę →